بهاء الدوله رازى ( بهاء الدين بن مير قوام الدين )
483
خلاصة التجارب ( طبع قديم )
هفته كه هنگام ابتدائى تزيدست درگذرد و به قدر كم شود محللات از جنس آرد باقلا و تخم كتان و بابونه و اكليل الملك جمله درين ضمادات و در حقنه اضافه كنند و بتدريج اجزاى بارده كه آن را كم مىسازند چنانچه دستورست و شربت غذا و كشكاب بشكر شيرين كرده دهند يا به شراب هليون شيرين كرده جهت خاصيتى كه آن را در اكثر امراض گرده و مثانه است و اگر حرارت بتخفيف باشد و اشتها باشد اسفناخ و ملوخيه و كدو را با ماش مقشر پخته و بروغن بادام افگنده بايد دادن و چون بوقت انحطاط رسد از صافن نيز فصد كنند و حقنه و ضمادهاى محلل نيكو به كار دارند ليكن در احتقان مبالغه نكنند كه ضعف آورد بعد ابتدا و ترب انحطاط بآبزن مناسب نشاندن نافع بود و چون در انحطاط ضعف غالب باشد غذاى اقوى بايد و طبع و احتمال كند جوجه مرغ در غذاى مذكور اضافه كنند امّا از گوشت آن جز اندكى نخورند و آن نيز بعد هفدهم خرخر كند و اگر درين اثناها كه هنوز قوت قوى بود و خلط را نفخ پديد آمده باشد بمسهلى احتياج افتد خيار شنبر در آب كاسنى و اندك روغن لوز مناسب باشد و همچنين لب خيار شنبر در مغلاى شيرين حل كرده و روغن بادام برافگنده و يا در مطبوخى كه از سنا و بنفشه و اسفناخ و مغز كوفته خيار و تخم خرفه كوفته و آلو و عناب و سفتان و شاهتره ترتيب كرده باشند و روغن بادام برافگنده هر يكى مناسب وقتى و مزاجى چنانچه راى طبيب اقتضا كند و آنجا كه ورم دبيله شود ادويه كه در دبيله معده و غيره گفته شده به كار بايد داشتن و قربت بدان قوانين مرعى داشتن در مثانوى و بعضى از تدابير سرسام هم با آن قسم كردن و در نضج و انفجار آن سعى بليغ بايد كردن كه مهلت مهلك بود احتياط بايد كردن تا بدرون شكم گشاده نشود و اين تدبير با وجود صعوبت فى الجمله بدان ميسر گردد كه هرگاه دريابند كه ورم پخته شد بحقنه و ضماد و طلا و غيره و انفجار آن نزديك رسيده از چيزهاى گشاينده مثل سرگين كبوتر و خمير ترش و غيره از آنچه توان خورانيدن با مدرى قوى همراه كرده بدهند تا به محل علت رسد و آن را اندرون كشد و از ان در احليل چكانيدن اگر راه دهد هم مفيد باشد و آنجا كه هنوز پخته نشده باشد و درد آن غلبه كند انيسون و اندك زعفران در روغن گل حل كرده طلا بايد كردن چندانكه مهلتى جهت استعمال ديگر ادويه پديد آيد و مطلق اين صلاح بسى صعب بود و احتياط بسيار در ان واجب بود و آنجا كه ورم سر كند بخورانيدن مدرات قويه مثل بزر خيار